Vos en ganzen
Zo speel je
Een asymmetrische jacht op een kruisvormig bord. De ene speler voert de GANZEN aan, de andere de eenzame VOS. De ganzen beginnen: een gans stapt één punt langs een bordlijn naar een leeg punt en slaat nooit.
De vos stapt één punt langs elke lijn, of springt over een aangrenzende gans naar het lege punt erachter om hem te eten (en mag meerdere sprongen in één beurt aaneenrijgen; tik op de vos om te stoppen).
De ganzen winnen door de vos zo in te sluiten dat hij niet meer kan bewegen; de vos wint door de troep onder de zes te brengen — te weinig om hem nog klem te zetten.
Varianten (kies er een in de opstelling): Standaard — 13 ganzen, alleen rechte lijnen, ganzen gaan nooit achteruit, springen is optioneel.
De historische varianten voegen het diagonale raster toe en maken de eerste sprong van de vos VERPLICHT: Klassiek (13 ganzen, ganzen gaan alle kanten op, ook achteruit), 15 ganzen (ganzen gebruiken ook diagonalen maar gaan nooit achteruit) en 17 ganzen in de Franse of Engelse opstelling (ganzen gaan alleen recht, nooit achteruit).
Het doel
Dit is een jachtspel voor twee spelers. De een heeft 13 ganzen, de ander één vos, op een kruisvormig bord van 33 punten die met lijnen verbonden zijn. De ganzen winnen als ze de vos zo insluiten dat hij helemaal niet meer kan bewegen. De vos wint door ganzen op te eten tot er nog maar vijf over zijn, want met vijf ganzen kun je hem niet meer vangen.
Zo gaat een beurt
De ganzen beginnen onderaan het kruis: een volle rij van zeven, plus de zes punten van de onderste arm. De vos begint op het middelste punt. De ganzen zetten altijd als eerste.
- Ganzen: tik op een gans en dan op een oplichtend punt. Een gans stapt één punt langs een lijn, vooruit of opzij, nooit achteruit. Ganzen slaan nooit.
- Vos: stapt één punt langs een lijn in elke richting. Of hij springt: staat er een gans vlak naast hem met een leeg punt er recht achter, dan springt de vos eroverheen en eet die gans op.
- Na een sprong mag de vos nog eens springen als er weer een sprong openligt, en zo de ene gans na de andere opeten in één beurt. Tik op de vos om eerder te stoppen.
Een klein voorbeeld. Een gans stapt vooruit en komt naast de vos te staan, met een leeg punt erachter. De vos springt eroverheen, en de gans is weg. Had er een gans op dat punt erachter gestaan, dan had de vos niet kunnen springen.
Bij de regels Standaard hoeft de vos nooit te springen.
Punten en het einde van het spel
Er zijn geen punten. De ganzen winnen zodra de vos geen zet meer heeft. De vos wint zodra er nog maar vijf ganzen over zijn. De vos wint ook als de ganzen geen zet meer hebben, of als het spel 300 zetten bereikt, die van beide kanten samen. Gelijkspel bestaat niet.
Voor het spel kun je andere regels kiezen: Klassiek met 13 ganzen, 15 ganzen, of 17 ganzen in een Franse of Engelse opstelling. Die voegen schuine lijnen aan het bord toe, en de vos moet springen als hij kan. Bij Klassiek mogen ganzen zelfs achteruit; bij de andere nog steeds niet.
Tips om beter te spelen
- Houd de muur gesloten. Een gans met een leeg punt erachter kan worden opgegeten. Een gans met een maatje erachter is veilig.
- Ruk langzaam en samen op. Ganzen kunnen niet terug, dus een gans die alleen vooruit rent, zit daar vast.
- Maak de ruimte van de vos kleiner. Elke veilige stap die de vos een punt afpakt, brengt de val dichterbij.
- Blijf als vos in het open veld. De armen van het kruis zijn doodlopend. Blijf bij het midden en wacht op een gans met niets erachter.
- Zoek als vos naar kettingen. Twee of drie ganzen met gaten erachter kun je in één beurt pakken.
Veelgemaakte fouten
- Een gans vlak naast de vos zetten met een leeg punt erachter.
- Vooruitrennen en gaten achterlaten die ganzen nooit meer kunnen opvullen.
- Vergeten dat de vos ook opzij en achteruit kan springen, niet alleen vooruit.
- Als vos een arm van het kruis in lopen, waar een paar ganzen de deur kunnen dichtdoen.
Spelen met familie
De twee kanten voelen heel verschillend. Een kind is vaak graag de snelle, hongerige vos terwijl een geduldige grootouder de ganzen laat oprukken. Ruil daarna van kant.
Kies tegen de computer Makkelijk, Normaal of Moeilijk. Begin jij, dan speel je de ganzen; begint de computer, dan ben jij de vos. Je kiest ook de regels en één partij of beste van 3 of 5. In de begeleide les speel je de ganzen: je verliest een gans, leert de gesloten muur, ziet de vos één keer winnen, en klapt dan zelf de val dicht.
In de app kunnen twee spelers ook samen spelen in dezelfde kamer, ieder op zijn eigen telefoon of tablet. Geen wifi of internet nodig. De browserversie speelt op één apparaat.
Manieren om te spelen
- Tegen de computerSpeel op één apparaat tegen een computertegenstander.
- Samen spelen, dicht bij elkaarEén tegen één met iemand in dezelfde kamer, ieder op zijn eigen telefoon of tablet. Geen wifi of internet nodig. In de Jambolaya-app.
- Leren door te spelenEen begeleide les in het echte spel leert je de regels stap voor stap.